Kamu kurumlarında çalışan personelin maruz kaldığı idari baskı ve yıldırma politikalarına karşı Anayasa Mahkemesi, kamu hukuku ve çalışma hayatı açısından tarihi bir emsal karara imza attı.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü tarafından karara bağlanan 2018/27032 başvuru numaralı Zülküf Kılıç dosyasında; idarenin elindeki teftiş ve ceza yetkisini kötüye kullanarak kamu görevlisi üzerinde kurduğu sistematik baskı, Anayasa'nın 17. maddesinde güvenceye bağlanan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı kapsamında değerlendirildi.

Dokuz Disiplin Cezası, İptal Edilen Unvan ve Yargıdan Dönen Kararlar

Somut başvuruya konu olayda, bir devlet üniversitesinde yardımcı doçent olarak görev yapan akademisyen hakkında iki yıl gibi kısa bir sürede tam dokuz farklı disiplin cezası tesis edildi. Bu disiplin cezalarının üçü Yükseköğretim Kurulu tarafından kaldırılırken, diğer altı ceza idare mahkemelerince hukuka aykırı bulunarak iptal edildi.

Yıpratma süreci yalnızca disiplin cezalarıyla sınırlı kalmadı; intihal iddiasıyla doktora tezi iptal edilerek unvanı geri alındı, rektörün şikâyetiyle hakkında hakaret suçundan ceza davası açıldı ve nihayetinde sözleşmesi yenilenmeyerek görevine son verildi. Yargı mercileri unvanın geri alınmasını ve görevden çıkarma işlemini de hukuka aykırı bularak iptal etti, ceza davasında ise beraat kararı verildi. Tüm bu haksız soruşturma ve ceza sarmalında sağlık raporlarıyla depresif nöbet ve psikolojik rahatsızlıkları belgelenen kamu görevlisinin açtığı tazminat davası yerel mahkemelerce reddedilince dosya Anayasa Mahkemesi’nin önüne taşındı.

Anayasa Mahkemesi’ne Göre Bir Eylemin Mobbing Sayılmasının Temel Kriterleri

Yüksek Mahkeme, kamu idarelerinin ve yargı mercilerinin uyması gereken kurucu ölçütleri şu şekilde netleştirdi:

Sistematik ve Süreklilik Arz Eden Baskı Süreci Psikolojik tacizi iş ortamındaki geçici uyuşmazlıklardan ayıran en belirleyici unsur zamana yayılmasıdır. Kamu görevlisinin belirli bir süreç boyunca sürekli olarak haksız disiplin soruşturmalarına, görev yeri değişikliklerine veya unvan kısıtlamalarına maruz bırakılması mobbingin kurucu şartı olarak kabul edilmektedir.

Olayların Birbirinden Bağımsız Değil Bütüncül İncelenmesi Esası Derece mahkemelerinin her bir işlemi tek başına sıradan bir idari işlem gibi ele alıp psikolojik taciz iddialarını incelememesi ağır bir yargısal kusur sayılmıştır. Yargı yerleri ve idari merciler; açılan soruşturmaları, verilen cezaları ve idari tasarrufları bir bütünün ve planlı bir sürecin parçaları olarak değerlendirmek zorundadır.

Maddi ve Manevi Bütünlüğe Yönelik Çekilmez Ağırlık Uygulanan sürekli idari yaptırımların ve yalnızlaştırma tutumlarının kamu görevlisinin ruh sağlığını, sosyal ilişkilerini ve mesleki itibarını katlanılamaz derecede zedelemesi halinde anayasal hakkın özü ihlal edilmiş olmaktadır.

Kamusal Makamların Hızlı ve Etkili Önlem Alma Yükümlülüğü Devlet; personeline uygulanan psikolojik taciz karşısında sadece izleyici kalamaz. Kamusal makamların baskıyı sonlandıracak, tekrarlanmasını önleyecek tedbirleri derhal alması ve mağdurun uğradığı maddi-manevi zararları tazmin etmesi anayasal bir pozitif yükümlülüktür.

Keyfi Soruşturma Açan Amirler ve Teftiş Birimleri İçin İhtar Niteliğinde!

Anayasa Mahkemesi’nin Zülküf Kılıç kararı; kamu kurumlarında amirlerin veya teftiş kurullarının şahsi saiklerle ya da sendikal nedenlerle personeli yıpratma ve hedef alma uygulamalarına karşı en güçlü içtihat duvarını örmüştür.

Artık hiçbir idareci veya denetim birimi; Görüşünü veya duruşunu benimsemediği bir kamu çalışanına ardı ardına sudan sebeplerle disiplin soruşturması açamayacak, Mahkemelerden dönen haksız cezaları bir yıpratma ve erken emekliliğe zorlama aracı olarak kullanamayacak, Personelin görev unvanını ve çalışma motivasyonunu keyfi tasarruflarla ortadan kaldıramayacaktır.

Aksi takdirde, personelin uğradığı her mağduriyet Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı çerçevesinde hem idare adına ağır tazminat yaptırımlarına yol açacak hem de yetkisini kötüye kullanan ilgililerin kişisel hukuki sorumluluklarını doğuracaktır.