İddia; okul koridorunda bir idareciyle yaşanan tartışmada, Ahmet Öğretmen’in çalışma barışını bozacak sözler sarf ettiği yönündeydi. Olay sadece şifahi iddialara dayandırılmış, şikâyet makamı idare olunca çarklar hızla dönmeye başlamıştı.

Ahmet Öğretmen muhakkikin (soruşturmacının) karşısına çıktığında sakindi. Çünkü olayın öyle yaşanmadığını, koridorda bulunan iki zümre arkadaşı ile nöbetçi memurun konuşmanın tüm detaylarına tanık olduğunu biliyordu. Savunmasında açıkça yazdı: “Olay anında yanımızda bulunan öğretmen arkadaşlarım M. Bey ve E. Hanım ile nöbetçi memur K. Bey’in tanık olarak dinlenmesini talep ediyorum. Söylenildiği gibi bir ithamda bulunmadığım onların beyanlarıyla sübuta erecektir.”

Fakat soruşturmacı, idarenin şikâyetini dinledi, tutanak mümzilerini dinledi; sıra Ahmet Öğretmen’in gösterdiği tanıklara gelince dosyayı kapattı. Gerekçe ise bürokrasinin en klişe sığınağıydı: “Mevcut bilgi ve belgeler kanaat oluşturmaya yeterli görülmüş olup, başkaca tanık dinlenmesine gerek duyulmamıştır.”

Sonuç? “Kınama” ve ardından “aylıktan kesme” cezası.

İşte tam bu noktada sormak zorundayız: İdari soruşturmalarda ilgilinin gösterdiği tanıklar dinlenmezse ne olur? İdare, sadece aleyhe delilleri toplayıp lehe olan tanıkları yok sayabilir mi?

“Soruşturma Adaleti” ve Muhakkikin Yükümlülüğü

Disiplin hukuku, ceza hukukunun temel evrensel güvencelerinden ayrı düşünülemez. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan “hak arama hürriyeti” ve 129. maddesindeki “savunma hakkı”, şekli bir formaliteden ibaret değildir.

Hukuk devletinde soruşturmacının görevi, isnat edilen fiile kılıf uydurmak veya peşin bir hükmü tescillemek değildir. Soruşturmacı; kamu görevlisinin hem aleyhine hem de lehine olan tüm delilleri tarafsızlıkla toplamak zorundadır.

Disiplin soruşturmasında tanık beyanı, olayın aydınlatılmasında en hayati ispat araçlarından biridir. Danıştay’ın istikrar kazanmış kararlarında açıkça vurgulandığı üzere; Soruşturulanın bildirdiği tanıkların dinlenmemesi, savunma ve delil gösterme hakkının açık bir kısıtlanmasıdır. “Olayla ilgili görgüleri yoktur” veya “mevcut deliller yeterlidir” gibi soyut ve basmakalıp gerekçelerle lehe tanıkların dinlenmesinden kaçınılamaz. Sadece şikâyetçinin veya aleyhe konuşanların dinlenip, memurun gösterdiği tanıkların es geçilmesi “soruşturma adaleti” ilkesini kökünden sakatlar.

İdari Yargıdaki Çıkmaz: “Dilek Genç” Kararının Hatırlattığı Gerçek

Meselenin en can alıcı boyutu ise yargılama aşamasında ortaya çıkmaktadır. Türkiye’de 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), yazılı yargılama usulünü benimsediğinden idare mahkemelerinde kural olarak tanık dinlenmemektedir. Yıllardır yerleşik Danıştay içtihatları da duruşmalarda doğrudan tanık dinlenmesine izin vermemiştir. Nitekim İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (AİHM), 21 Ocak 2025 tarihli Dilek Genç / Türkiye kararında bu yapısal soruna parmak basmıştır. İdari para cezası ve idari yaptırımlara karşı açılan davalarda tanık dinletme imkânının bulunmamasını, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde güvenceye alınan “adil yargılanma ve tanık dinletme hakkının ihlali” olarak tescillemiştir. Bu yapısal durum şu hayati gerçeği doğurmaktadır: Eğer bir memurun tanıkları idari soruşturma aşamasında dinlenmezse, mahkeme aşamasında hâkim huzurunda tanık dinletme şansı kural olarak bulunmadığından; kişinin kendisini aklayabileceği tek somut kapı daha en başta yüzüne kapatılmış olmaktadır! Mahkeme yalnızca önündeki dosya evrakına bakacak, dosyada ise sadece idarenin tek taraflı iddiaları yer alacaktır.

Yargı Ne Diyor? Soruşturma Eksikse Ceza İptal Edilir!

Peki, Ahmet Öğretmen çaresiz midir? Elbette hayır. Danıştay’ın (özellikle 2., 8. ve 12. Dairelerinin) güncel ve emsal kararları son derece nettir:

İptal Sebebidir: Savunmasında açıkça isim ve adres belirterek tanık dinletilmesini talep eden memurun bu talebi hukuki ve somut bir gerekçe olmaksızın reddedilmişse, yapılan soruşturma “eksik soruşturma” niteliği taşır.

Şüpheden Uzak Delil İlkesi: İsnat edilen fiilin hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde sübuta ermesi gerekir. Çelişkili ifadelerin bulunduğu veya lehe tanıkların dinlenmediği bir ortamda verilen disiplin cezaları, idare mahkemeleri ve Danıştay tarafından hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir.

Sonuç: Adalet Peşin Hükümle Değil, Hakikatin Peşinde Olmakla Sağlanır

Ahmet Öğretmen idare mahkemesine başvurdu; soruşturmada bildirdiği tanıkların hiçbir hukuki gerekçe gösterilmeden dinlenmediğini, savunma hakkının kısıtlandığını ve isnat edilen eylemin sübuta ermediğini belirtti. Mahkeme, eksik inceleme ve soruşturma adaleti ilkelerine aykırılık gerekçesiyle verilen disiplin cezasını iptal etti. Adalet yerini buldu; ancak geride yıpranmış bir eğitimci, zedelenen bir çalışma barışı ve bürokrasinin kaybettiği zaman kaldı.

Buradan tüm idarecilere ve soruşturma yürüten muhakkiklere çağrımızdır: Disiplin soruşturması bir cezalandırma prosedürü değil, maddi gerçeği ortaya çıkarma arayışıdır. İlgilinin gösterdiği tanıkları dinlememek, gerçeğin yarısına gözlerini kapatmaktır. Unutulmamalıdır ki; savunmanın sesini kısmak adaleti hızlandırmaz, yalnızca adaletsizliği kesinleştirir.